خاندان اموى اقدام نكرد - چنان كه مختار بن ابى عبيد ثقفى و زيد بن على ، عبد الله بن معاويه و . . . انجام دادند - دقتى اجمالى در عده و عده همراه آن حضرت و تركيب افرادى كه او را همراهى مىكردند - كودكان شيرخوار ، دختران نوجوان و جوان ، زنان و پيرمردان - همه دلالت بر اين موضوع دارد كه حركت آن حضرت به قصد طراحى و برنامه‌ريزى قيامى مثبت عليه خاندان اموى نبود . مسلما اگر او تدارك مبارزه‌اى مثبت بر ضد اقتدار سياسى حاكم مىديد ، رقم ياران او كمتر از همراهان عبد الله بن زبير و يا مختار بن ابى عبيد ثقفى نبودند . نه آن بزرگوار برنامه چنين اقدامى را داشت و نه مردم برداشتشان از حركت آن حضرت اين بود . اگر محتواى نامه‌هايى كه امام حسين عليه السّلام در پاسخ به درخواست‌هاى مردم كوفه و بصره نوشت ، به دقت تحليل شود ، قراين بسيارى دال بر مدعاى فوق خواهيم يافت . در هيچ‌يك از نامه‌ها به حكومت بنى اميه كمترين اشاره‌اى نشده و تنها پيام هدايت و صلح ، و تأكيد بر منزلت روحانى و معنوى خاندان عصمت و طهارت ، مطرح شده است و اين‌كه اگر امامت آنان در جامعه استقرار يابد ، مردم روى فلاح و رستگارى خواهند ديد . حتى آن حضرت ، در نامه‌ها و سخنرانىهايش به موضوعاتى چون امامت و رهبرى و شرايط امام هم اشاره كرده است . درخواست امام براى بازگشت پس از ممانعت حر بن يزيد رياحى نيز دليلى بر اين مدعاست . به‌هرحال اگر مجموعه حوادثى كه منجر به شهادت امام حسين عليه السّلام و يارانش در كربلا شد به دقت مورد بازنگرى قرار گيرد ، معلوم خواهد شد كه اقدام آن حضرت ، پىگيرى همان استراتژى طراحى شده توسط امام حسن عليه السّلام مىباشد . » « 1 » گزارش تفصيلى برخورد تقيه‌آميز تمامى امامان شيعه در اينجا مدنظر نيست . طبيعى است كه هريك از آن بزرگان كم‌وبيش با اقسام فشارهاى سياسى مواجه بودند و تلاش مىكردند تا با استفاده از اصل تقيه و با توجه به امكانات موجود در

--> ( 1 ) . واوى ، على محمد ، ديانت و سياست در قرون نخست ، ص 244 - 245 .